۱. اجتماع شیعیان در آخرالزّمان
۶ گردهم آوردن اصحاب مهدی موعود (ع) و شیعیان از سوی خداوند، هنگام ظهور او در آخرالزّمان:
... أین ما تکونوا یأت بکم اللّه جمیعا.... [۱] بقره (۲) ۱۴۸
۲. جنگ جهانی
۷ رها شدن مردم به حال خود در آخرالزّمان و ابتلای آن‌ها به جنگ جهانی:
قال هٰذا رحمة مّن رّبّی فإذا جآء وعد ربّی جعله دکّآء وکان وعد ربّی حقًّا وترکنا بعضهم یومئذ یموج فی بعض.... [۲] کهف (۱۸) ۹۸ و ۹۹
۳. خروج دابّةالارض
۸ خداوند، خارج کنندۀ جنبنده ای سخنگو از زمین در آخرالزّمان:
وإذا وقع القول علیهم أخرجنا لهم دابّة مّن الأرض تکلّمهم أنّ النّاس کانوا بایٰتنا لایوقنون. نمل (۲۷) ۸۲
۴ خروج سفیانی
۹ خروج سفیانی و گرفتاری او و لشکریانش به عذاب الهی در آخرالزّمان:
ولو تریٰ إذ فزعوا فلا فوت وأخذوا من مّکان قریب. [۳] سبأ (۳۴) ۵۱
۵. خلافت شیعیان
۱۰ وعدۀ خداوند به جانشینی شیعیان در آخرالزّمان:
وعد اللّه الّذین ءامنوا منکم وعملوا الصّٰلحٰت لیستخلفنّهم فی الأرض کما استخلف الّذین من قبلهم ولیمکّننّ لهم دینهم الّذی ارتضیٰ لهم ولیبدّلنّهم مّن بعد خوفهم أمنا یعبدوننی لایشرکون بی شیا ومن کفر بعد ذٰلک فأولٰئک هم الفٰسقون. [۴] نور (۲۴) ۵۵
ص: ۱۳۰

---------------
[۱]: ۱) در اخبار اهل بیت (ع) روایت شده که مقصود از «یأت بکم اللّٰه... » اصحاب مهدی (ع) در آخرالزّمان است و در روایتی دیگر آمده که آنان همۀ شیعیان ما هستند که خداوند آنان را از تمام شهرها به سوی امام مهدی (ع) گسیل می‌دارد. (مجمع البیان، ذیل آیه)

[۲]: ۲) «ترکنا» عطف بر «جعله دکّاء» است؛ بنابراین، مضمون «و ترکنا» نیز به حوادث پیش از قیامت مربوط می‌شود و «یومئذٍ» نیز بر این مبنا، روزهای نزدیک به قیامت خواهد بود. ضمیر «بعضهم» به مرجعی معنوی، مانند «النّاس» باز می‌گردد و مقصود از «یموج فی بعض»، داخل شدن برخی بر برخی دیگر است که شاید به هجوم و تجاوزگری گروهی از انسان‌ها به گروهی دیگر اشاره باشد. (مجمع البیان، ذیل آیه)

[۳]: ۳) احتمالات گوناگونی در آیۀ داده شده است: یکی این که مربوط به قیامت باشد. دیگری دربارۀ دنیا هنگام قبض روح یا عذاب الهی باشد؛ ولی می‌توان گفت: به قرینۀ «وحیل بینهم و بین ما یشتهون کما فعل باشیاعهم»، آیۀ فوق بیانگر حالت دنیای آنان است؛ زیرا در قیامت همه یک جا برای حساب رسی جمع می‌شوند؛ چنان که آیۀ ۱۰۲ هود و ۵۰ واقعه روشنگر آن است. در روایات بسیاری از شیعه و اهل سنّت این افراد با عنوان سفیانی و پیروان او یاد می‌شوند. (مجمع البیان، ذیل آیه؛ الدّرالمنثور، ذیل آیه؛ جامع البیان، ذیل آیه)

[۴]: ۴) از امام سجاد (ع) روایت شده که در پی تلاوت آیۀ «وعداللّٰه الّذین آمنوا... » فرمود: سوگند به خدا! آنان شیعیان ما اهل بیت هستند که خداوند به سبب مردی از خاندان ما - که مهدی (عج) این امّت باشد -آنان را خلیفۀ روی زمین قرار خواهد داد... ». (نورالثقلین، ذیل آیه)

۶. رجعت
۱۱ تعلّق ارادۀ الهی بر بازگرداندن دسته ای از کافران هر امّت به دنیا، در آخرالزّمان:
ویوم نحشر من کلّ أمّة فوجا مّمّن یکذّب بایٰتنا.... [۱] نمل (۲۷) ۸۳
۷. نزول عیسی (ع)
۱۲ نزول عیسی (ع) در آخرالزّمان و ایمان آوردن اهل کتاب به او پیش از وفاتش:
وإن مّن أهل الکتٰب إّلا لیؤمننَّ به قبل موته.... [۲] نساء (۴) ۱۵۹
ولمّا ضرب ابن مریم مثلا إذا قومک منه یصدّون إن هو إلّاعبد أنعمنا علیه وجعلنٰه مثلا لّبنی إسرٰءیل و إنّه لعلم لّلسّاعة فلاتمترنّ بها واتّبعون هٰذا صرٰط مّستقیم. [۳] زخرف (۴۳) ۵۷ و ۵۹ و ۶۱
۸. هجوم یأجوج و مأجوج
۱۳ پیش گویی قرآن به هجوم سریع و فتوحات فراگیر یأجوج و مأجوج در سراسر زمین در آخرالزّمان:
حتّیٰ إذا فتحت یأجوج ومأجوج و هم مّن کلّ حدب ینسلون. [۴] انبیاء (۲۱) ۹۶
۱۴ درگیری یأجوج و مأجوج پس از ویرانی سد ذوالقرنین در آخرالزّمان:
قالوا یٰذا القرنین إنَّ یأجوج ومأجوج مفسدون فی الأرض فهل نجعل لک خرجا علیٰ أن تجعل بیننا وبینهم سدًّا... فإذا جاء رحمة ربّی جعله دکّاء وترکنا بعضهم یومئذ یموج فی بعض ونفخ فی الصّور فجمعنٰهم جمعا. [۵] کهف (۱۸) ۹۴ و ۹۸ و ۹۹

---------------
[۱]: ۱) دلالت آیۀ یاد شده بر رجعت از آن جهت است که مسألۀ نفخ صور در آیات بعدی مطرح شده و این قرینه ای است بر این که مقصود از این حشر، حشر روز قیامت نیست؛ بلکه حشری است که در دنیا صورت می‌گیرد و با خروج «دابّة الارض» ارتباط دارد. افزون بر این، در قیامت همۀ کافران بدون استثنا محشور می‌شوند؛ ولی حشر در این آیه به دسته ای از کافران هر امّت مربوط می‌شود. این نیز قرینۀ دیگری است بر این که مقصود از حشر در این جا «رجعت» پیش از قیامت است. (مجمع البیان، ذیل آیه)

[۲]: ۲) برداشت فوق بر این اساس است که مرجع ضمیر «به»، عیسی (ع) باشد؛ چنان که آیات سابق نیز دربارۀ عیسی (ع) است. (مجمع البیان، ذیل آیه)
[۳]: ۳) نکته فوق بر این اساس است که مرجع ضمیر «انّه» نزول عیسی (ع) در آخرالزّمان باشد. (المیزان، ذیل آیه)

[۴]: ۴) اضافه شدن لفظ عموم «کل» بر اسم نکره «حدب» نشان می‌دهد که ماجرای یأجوج و مأجوج به سرزمین خاصّی مربوط نیست؛ بلکه شامل تمام سرزمین‌ها و جهان خواهد بود.

[۵]: ۵) نکتۀ فوق بر این اساس است که مرجع ضمیر «بعضهم» به یأجوج و مأجوج برگردد.

برچسب‌ها: فرهنگ قرآن, تفسیر موضوعی